دکتر محمود حسابی

آثار و خدمات
در سال ۱۳۶۶ در کنگره شصت سال فیزیک که به مناسبت بزرگداشت استاد برپا شد از خدمات ایشان به عنوان پدر فیزیک ایران قدردانی شد. به غیر از تربیت مستقیم چند هزار مهندس، استاد و دبیر فیزیک، پایه گذاری چند نهاد علمی و فنی، تالیف و انتشار چندین کتاب و مقاله علمی وی آثار و اقدامات دیگری نیز انجام داده است. از کارهای مهم او، نخستین نقشه برداری از راه ساحلی سراسری بندرهای میان خلیج فارس، نخستین راه تهران به شمشک، ساختن نخستین رادیو در کشور، بنیانگذاری مؤسسه ژئوفیزیک، تاسیس سازمان انرژی اتمی، ایجاد نخستین دستگاه هواشناسی، پایه گذاری انجمن موسیقی ایران، عضویت در تأسیس فرهنگستان زبان ایران، تدوین قانون تاسیس دانشگاه، تشکیل مؤسسه استاندارد، پایه گذاری نخستین مدرسه عشایر در ایران در لرستان، پایه گذاری مرکز مخابرات اسد آباد، تاسیس نخستین مرکز مدرن تعقیب ماهواره در شیراز، نصب و راه اندازی نخستین دستگاه رادیولوژی در ایران، تاسیس نخستین بیمارستان خصوصی در تهران به نام بیمارستان گوهرشاد، تاسیس مرکز عدسی سازی در دانشکده علوم تهران و ایجاد نخستین رصدخانه جدید در ایران از کارهای اوست. 

دکتر حسابی در سال ۱۳۱۰ انجمن فیزیک ایران را تشکیل داد و از همان زمان به عضویت انجمن فیزیک اروپا، امریکا فرانسه و آکادمی علوم نیویورک درآمد. در سال ۱۳۱۴ عضو پیوسته فرهنگستان ایران شد. در ۱۳۱۳ عضو شورای دانشگاه بود. علاوه بر این عضو شورای عالی فرهنگ، عضو انجمن اصطلاحات علمی، رئیس پژوهش فضای ایران در هنگام تشکیل آن و رئیس انجمن ژئوفیزیک ایران به هنگام تشکیل آن بود. در بسیاری از کنفرانس های علمی شرکت داشت و با بسیاری از نامداران جهان علم در ارتباط بود. دکتر حسابی علاوه بر فعالیتهای علمی و کارهای تحقیقاتی در امور سیاسی و اداری و قانونگذاری کشور نیر مؤثر بود. ایشان عضو هیأتی بود که از شرکت نفت انگلیس خلع ید کرد و نخستین رئیس هیأت مدیره و مدیر عامل شرکت ملی نفت ایران شد. در سال ۱۳۳۰ به وزارت فرهنگ ایران در دولت مصدق منصوب شد. پس از آن به مجلس سنا راه یافت و تا سال ۱۳۴۲ در این سمت باقی ماند. او با طرح قرار داد ننگین کنسرسیوم و کاپیتولاسیون و نیز با عضویت دولت ایران در قرارداد سنتو در مجلس مخالفت کرد. نوشته های دکتر حسابی شامل ۲۱ کتاب ، رساله و مقاله است. این نوشته ها در سه زمینه فیزیک، زبان فارسی و پژوهشهای فرهنگی است. در موضوع فیزیک، علاوه بر رساله دکتری درباره حساسیت سلولهای فوتو الکتریک ۱۹۲۷ شش جلد کتاب و شش مقاله منتشر کرده اند. 

عنوان کتابهای فیزیک عبارتند از:
۱. کتاب فیزیک دوره اول متوسطه ۱۳۱۸
۲. کتاب دیدگانی فیزیک دانشگاه تهران ۱۳۴۰
۳. نگره کاهنربایی ۱۳۴۵
۴. فیزیک حالت جامد ۱۳۴۸
۵. دیدگانی کوانتیک ۱۳۵۸
۶. الکترودینامیک (۱۹۴۵ (Essaid Interpretation des Ondes de Broylie
عنوان مقاله های فیزیک عبارتند از:
۱. تفسیر امواج دو بر در شش رساله با عنوان A Strain Theory of Matter ، دانشگاه تهران ۹۴۶
۲. درباره ی ماهیت ماده
۳. مقاله ای درباره پیشنهاد تفسیر قانون جاذبه عمومی نیوتون و قانون میدان الکتریکی ماکسول چاپ شده در گزارش ذرات اصلی در دانشگاه کمبریج انگلیس ۱۹۴۶
۴. مقاله ای درباره ذرات پیوسته Continuous چاپ شده به وسیله آکادمی علوم امریکا ۱۹۴۷
۵. مقاله ای درباره مدل بینهایت گسترده در نشریه فیزیک فرانسه.
۶. رساله ای درباره نظریه ذره های بینهایت گسترده دانشگاه تهران ۱۹۷۷
کتابهایی که دکتر حسابی تألیف کرده اند، دارای آخرین آگاهی‌های علمی به دست آمده تا زمان تألیف هر کتاب است. از نظر نویسنده مهمترین کاری که در طول عمرش انجام داده است کار بر روی نظریه بی‌نهایت گسترده بودن ذرات است. خلاصه این نظریه آن است که هر ذره بیشتر در یک نقطه متراکم است، ولی مقدار اندکی از آن در تمام فضا گسترده است. پژوهشهای فرهنگی وی شامل رساله راه ما (۱۹۳۵)، کتاب نام های ایرانی (۱۳۱۹) و رساله ای درباره فیزیک جدید و فلسفه ایران باستان است. در زمینه زبان، کتابهای وندها و گهواره های فارسی (۱۳۶۸)، فرهنگ حسابی ۳۷۲، رساله توانایی زبان فارسی (۱۳۵۰) از آثار ماندنی در فرهنگ فارسی هستند.

/ 0 نظر / 19 بازدید